Kuiper Astronomical Group  --- گروه نجوم کویپر

عضویت در خبرنامه

با عضویت در خبر نامه گروه نجوم کویپر از جدید ترین اخبار و اطلاعات نجومی با خبر شوید





Powered by WebGozar

بخش ها

اخبار سایت و گروه(18)
اخبار علمی و نجومی(469)
ابر نو اختر،ستاره نوترونی،سیاهچاله(27)
اختر فیزیک(16)
ادبیات ستاره شناسی(6)
بیوگرافی دانشمندان و فضانوردان(37)
پاسخ به سوالات شما(12)
تابش پس زمینه ، ماده تاریك ، بیگ بنگ(12)
تاریخ نجوم(16)
تصاویر(99)
چهر آسمان ها (صور فلكی)(2)
خورشید امروز(19)
دانلود فیلمهای نجومی(15)
دانلود و معرفی کتاب(18)
دانلود و معرفی نرم افزار(20)
رصد آسمان(115)
روز و ماه نجوم ،‌ هفته فضا و ...(18)
ستاره ها(21)
سیارت فراخورشیدی،حیات فرازمینی،یوفو(40)
فضا و زمان(8)
فرهنگ لغت نجومی(1)
فناوری فضایی ، ماهواره ها ، اپتیك ها(118)
فیزیك ذرات بنیادی(9)
كهكشان ها ، كوازار ها و ...(41)
گزارش ها(29)
ماكت و ابزار های نجومی(3)
مقالات(182)
مسابقه نجومی(4)
مصاحبه و گفتگو(11)
مطالب عمومی(26)
منظومه شمسی(115)
نجوم در قرآن(18)
English Astronomy(36)

جستجو

آرشیو

مرداد 1400
خرداد 1392
آبان 1391
شهریور 1391
اسفند 1390
بهمن 1390
دی 1390
آبان 1390

همه آرشیوها

مطالب اخیر

پایان کار گروه کویپر
طراحی و ساخت سیستم عکاسی مداوم بر مبنای ریل Time Lapse Dolly System
تصویر ستاره دنباله داری که با زمین ملاقات می کند
زیباترین تصاویر نجومی هفته/ سرنوشت یک ستاره و مسیر خیالی
700 نفر داوطلب برای سفر شبیه سازی شده به مریخ
پروژه های علمی بر دوش منجمان آماتور/ منجمان آماتور داده هایی با کاربرد ژئودزی تهیه می کنند
کشف کوچکترین سامانه خورشیدی در جهان
تصاویری تماشایی از جای گرفتن کره زمین در یک قطره آب!
حلقه های زحل و توفان مشتری
فعال‌ترین زایشگاه جهان/ عکس
شکار نوترون؟؟؟!!!
تصاویری تماشایی از نورپردازی در آسمان / شفق قطبی در آسمان انگلیس
شفق شمالی پرنورتر است یا شب‌های روشن لندن و پاریس؟/ عکس
نجوم کودکان کویپر
همکاری با گروه های استان گیلان
راز طوفان ها و دریاچه‌ های تیتان
حباب ۵۷,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ كیلومتری در فاصله ۶۷,۴۵۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ كیلومتری
ساخت رصدخانه ملی از بهار 91/ پایان طراحی مفهومی تلسکوپ ملی
گذر مریخ از درون خوشه باز کندوی عسل
برنامه ی سومین گردهمایی ماهانه ی نجوم ثاقب
نه ! این آسمان شب نیست
خبر آمد آسمان شب در راه است !!
سومین جشنواره وب‌سایت‌ها و وبلاگ‌های فضایی
وجود ذره «هیگز» خیالی است
سوال در مورد قطع برنامه آسمان شب
تماشای بارش شهابی برساووشی از ایستگاه فضایی زیباست!
بارش برساوشی 90
درمان سرطان با سیاه‌چاله‌ها
کشف یک سیارک در مدار زمین!!
گردهمایی ماهانه انجمن نجوم ثاقب در مرداد 90

لیست آخرین پستها

ماهنامه نجوم کویپر

مجله نجوم كویپر شماره 11
مجله نجوم كویپر شماره 10
مجله نجوم کویپر شماره 9
مجله نجوم کویپر شماره 7
مجله نجوم کویپر شماره 6
مجله نجوم کویپر شماره 5
مجله نجوم کویپر شماره 4

خروجی مطالب

RSS   Atom


سوگند به آسمان‌ و پدیده‌هاى كیهانى


پس از سوگند به "زمان"، یعنی گاه‌ها و اوقات مختلف شبانه‌روزی، سوگند به آسمانها و زمین و پدیده‌های كیهانی، از نظر آماری، در قرآن بیشتر به چشم می‌خورد.

باور نكردنی است كه ۳۱۰ بار واژة آسمان (سماء و سموات) برای متوجه ساختن بندگان به شگفتی‌های بالای سرشان در این كتاب تكرار شده و ده‌ها بار از ماه و خورشید و ستارگان و حالات و حركات آنها، حقایقی را برای هدایت انسانها بیان كرده‌است. این اشارات به اشكال مختلف در متن آیات ارشادی و در توصیف طبیعت پیرامونمان آمده‌است تا ما را با نشانه‌های پروردگار در عالم آفرینش آشنا كند. "قسم"‌های به این پدیده‌ها یكی از اَشكال و شیوه‌های شناخت این نشانه‌هاست كه در این بخش به آن می‌پردازیم.


پس از سوگند به "زمان"، یعنی گاه‌ها و اوقات مختلف شبانه‌روزی، سوگند به آسمانها و زمین و پدیده‌های كیهانی، از نظر آماری، در قرآن بیشتر به چشم می‌خورد.

باور نكردنی است كه ۳۱۰ بار واژة آسمان (سماء و سموات) برای متوجه ساختن بندگان به شگفتی‌های بالای سرشان در این كتاب تكرار شده و ده‌ها بار از ماه و خورشید و ستارگان و حالات و حركات آنها، حقایقی را برای هدایت انسانها بیان كرده‌است. این اشارات به اشكال مختلف در متن آیات ارشادی و در توصیف طبیعت پیرامونمان آمده‌است تا ما را با نشانه‌های پروردگار در عالم آفرینش آشنا كند. "قسم"‌های به این پدیده‌ها یكی از اَشكال و شیوه‌های شناخت این نشانه‌هاست كه در این بخش به آن می‌پردازیم.

سوگند به آسمان و عوامل برپادارنده آن

در قرآن هفت بار از "بنای" آسمان سخن گفته و یكبار نیز به آن سوگند خورده‌‌است:

وَالسَّمَاء وَمَا بَنَاهَا سوگند به آسمان و آنچه آن را بالا آورده‌است (سوره شمس آیه۵)

بنّایی، بالا آوردن دیوارهای ساختمان بر شالوده آن است و بنا و بنیان و مشتقات دیگر این واژه، بر "ساختار" و ساختمان چیزی كه بالا می‌آید گفته می‌شود.

همه كم و بیش می‌دانیم كه در میلیاردها سال قبل، در لحظه‌ای كه انفجار بزرگ (
Big Bang) نامگذاری شده‌است، بنای جهان با ذرات اولیه‌ای كه آجرهای اصلی آن را تشكیل می‌دادند، یعنی نوترون و پروتون و الكترون، بالا آمدن را آغاز كرد و به تدریج با كاهش درجه حرارت جهان، در نتیجه گسترش و دور شدن از مركز انفجار، این آجرها (ذرات اولیه) با یكدیگر تركیب شده و هسته‌های مختلفی با وزن‌های اتمی گوناگون پدید آوردند و به این ترتیب میلیاردها كهكشان شكل گرفت.

قرآن برای متوجه ساختن انسانها به عظمت این پدیدهِ حیرت‌آور و پاره كردن پیله خودمحوری‌ ما می‌پرسد:

أَأَنتُمْ أَشَدُّ خَلْقًا أَمِ السَّمَاء بَنَاهَا... (نازعات۲۷)
 آیا آفرینش شما سخت‌تر بود، یا بالا آوردن (توسعه) آسمانها كه اقطار آن را ارتفاع بخشید و نظم بخشید ...؟

نه تنها كل جهان از نقطه‌ای آغاز شد و بنای آن در اقطار عالم گسترش یافت، آسمان بالای سرمان، یعنی طبقات هفتگانه جوّ زمین نیز در اثر فعل و انفعالات فیزیكی - شیمیایی لایه‌های درونی آن، همچنین در انعكاس نور و حرارت خورشید (پدیده فتوسنتز و سایر مكانیسم‌ها)، پله پله از پائین به بالا شكل گرفت و بنائی محكم پدید آورد كه حفاظت زمین در برابر امواج و اشعه‌های مرگبار و سنگهای سرگردان فضائی را تأمین نمود.

ذیلاً به اختصار و اجمال به مواردی از آن اشاره می‌كنیم:

وَبَنَیْنَا فَوْقَكُمْ سَبْعًا شِدَادًا (نبأ/۱۲)
ما بالای سر شما هفت (سپر) سخت بنا كردیم.

أَفَلَمْ یَنظُرُوا إِلَى السَّمَاء فَوْقَهُمْ كَیْفَ بَنَیْنَاهَا وَزَیَّنَّاهَا وَمَا لَهَا مِن فُرُوجٍ (ق۶)
آیا به آسمان بالای سرشان نمی‌نگرند كه چگونه ما آن را بنا كرده و زینت بخشیده‌ایم، در حالی كه هیچ شكافی ندارد؟

اللَّهُ الَّذِی جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ قَرَارًا وَالسَّمَاء بِنَاء (غافر/۶۴ و بقره/۲۲)
خدائی كه زمین را قرارگاه شما قرار داد و آسمان را بنائی (برای شما)
 

انبساط جهان

تئوری انبساط جهان، كشفی بود كه در قرن اخیر اتفاق افتاد، اینك اخترشناسان بر این باورند كه جهان همچون بادكنكی در حال بزرگ شدن است و ستاره‌ها، همچون نقاطی روی سطح بادكنك، با سرعتی سرسام‌آور (در مقیاس سرعت نور) در حال دور شدن از هم هستند!

سوگند زیر در آیه ۴۷ سوره ذاریات، این حقیقت را چهارده قرن قبل اعلام داشته‌است:

وَالسَّمَاء بَنَیْنَاهَا بِأَیْدٍ وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ
ما آسمان را با نیروئی بنا كردیم (ارتفاع بخشیدیم) و ما یكسره در حال توسعه آن هستیم
 

فروپاشی ستارگان

آفرینش جهان كه با تعابیر: خلق السموات، فطر السموات، بدیع السموات و ... بر خلقت بدیع و بی‌سابقه آن اشاره می‌كند، "تولد" فضا و فرم هستی را از عدم نشان می‌دهد، از آنجائی كه هیچ پدیده‌ای ابدی نیست و عمر بی‌نهایت ندارد، "مرگ" ستاره‌ها نیز كه پایان مرحله‌ای از حیات آنهاست، برای خود شگفتی‌های شنیدنی دارد كه علم پرده از گوشه‌هائی از آن برداشته و مراحل پایانی این پدیده‌های نجومی را توضیح داده‌است.

می‌دانیم حیات هر ستاره فروزان بستگی به ئیدروژن موجود در مركز آن دارد كه در حرارت ۱۰ الی ۱۵ میلیون درجه ناشی از نیروی جاذبه مركزی و در فعل و انفعال هسته‌ای تبدیل به هلیوم گشته مقداری انرژی آزاد می‌كند. این انرژی كه حالت انفجاری و گریز از مركز دارد، به صورت نور و حرارت (چندین هزار درجه) از سطح خارجی ستاره ساطع گردیده و با نیروی جاذبه‌ای كه می‌خواهد ستاره را منقبض و فشرده نماید مقابله می‌كند.

تولد ستاره هنگامی است كه این دو نیرو به حالت توازن و تعادل در آیند و مرگ آن هنگامی است كه نیروی مقابله كننده با جاذبه یعنی هیدروژن (كه در تبدیل به هلیوم انرژی آزاد می‌كرد) رو به اتمام گذارد. در این حالت نیروی جاذبه غلبه می‌كند و ابتدا قشرهای داخلی ستاره به شدت منقبض می‌شوند، پس از آن قشر خارجی برای رسیدن به تعادل و دور شدن از نیروی جاذبه هسته، به شدت منبسط می‌گردد و به اصطلاح عامیانه تا صد برابر و حتی بیشتر پف می‌كند، در این حالت پوسته خارجی به صورت حلقه‌ای گاز در فضای اطراف ستاره قرار می‌گیرد و بقیه آن با همان وزن سابق ولی در حجمی فوق‌العاده كوچكتر با چگالی هزاران برابر باقی می‌ماند.

به نظر می‌رسد آیات اولیه سوره واقعه، به خصوص آیه سوم: خَافِضَةٌ رَّافِعَةٌ "، كه به عنوان اولین اثر وقوع آن واقعه عظیم و مقدمه و عامل لرزش شدید زمین و پراكندگی كوهها معرفی شده، بیان مختصر همان انقباض و انبساط عمومی (۱) ستارگان هنگام فروپاشی باشد. نتیجه چنین تحولی اولاً به هم خوردن تعادل زمین و ایجاد لرزش‌های فوق‌العاده شدید در قشرهای آن است :إِذَا رُجَّتِ الْأَرْضُ رَجًّا ، ثانیاً كنده شدن كوهها كه در قشر خارجی قرار دارند و تبدیل آن ها در فرآیند انبساط، به عناصری با وزن مخصوص فوق‌العاده كمتر، همانند ذرات گرد و غبار در هوا می‌باشد :وَبُسَّتِ الْجِبَالُ بَسًّا . برخی از مفسران آیه ": خَافِضَةٌ رَّافِعَةٌ " را به زیر و رو شدن نظامات دنیائی و روابط و ارزشها و معیارها و حالات بدكاران و نیكوكاران در قیامت (كه بر عكس وضع دنیائی آنهاست) و امثال آن، تفسیر كرده‌اند. در حالیكه سیاق و مفهوم آیات قبل و بعد آن به وضوح می‌رساند كه صحبت از وضع طبیعی زمین و آثار عینی آن واقعه می‌باشد.

البته قرآن برای آموزش علوم و فنون نازل نشده و چنین نقشی برای خود قائل نیست، امّا در اشارات هدایتی و ارشادی آن به عبرت‌آموزی از پدیده‌های كیهانی و زمین و آسمان، از جملات و تعابیری استفاده شده كه گویا این آیات همین امروز نازل شده و ناظر به آخرین دستاوردهای علم كیهان‌شناسی است!

آیا این امر دلیلی بر نزول آن از جانب نیروئی فوق زمان و مكان نازل شدن قرآن نمی‌باشد؟ نه پیامبر امّی اسلام درسی خوانده بود و نه در عربستان این علوم سابقه داشت!!

در توضیحات فوق دیدیم كه فروپاشی (مرگ) ستارگان ناشی از یك "انقباض" شدید (در اثر جاذبه) و "انبساط" عكس‌العملی پوسته ستاره می‌باشد. نگاه كنید به توصیفات آغاز سوره فوق از وقوع چنین رویداد:

وَقَعَتِ الْوَاقِعَةُ ، لَیْسَ لِوَقْعَتِهَا كَاذِبَةٌ ، خَافِضَةٌ رَّافِعَةٌ ، إِذَا رُجَّتِ الْأَرْضُ رَجًّا ، وَبُسَّتِ الْجِبَالُ بَسًّا فَكَانَتْ هَبَاء مُّنبَثًّا
 آنگاه كه آن واقعه به وقوع پیوندد، كه وقوعش جای تكذیب ندارد، فرود آمدن و فرآمدنی است (انقباض و انبساطی)، آنگاه زمین به شدت لرزانده می‌شود و كوهها از بُن متلاشی و تبدیل به غباری پراكنده می‌گردد.

اوصاف فوق در آیات مورد استناد، دقیقاً منطبق با مشاهداتی است كه دانشمندان كیهان‌شناس از مرگ ستاره‌ها دائماً رصد كرده و عكس‌العمل آن را در معرض مشاهده علاقمندان قرار می‌دهند. به خصوص جمله: خَافِضَةٌ رَّافِعَةٌ ، " با توضیحات بعدی آن جای تردیدی باقی نمی‌گذارد. "خفض" در زبان عربی مقابل كلمه "رفع" است. اگر رفع، به فراز آمدن و ارتفاع گرفتن گفته می‌شود، خفض به فرود آمدن و ارتفاع از دست دادن و پائیین رفتن اطلاق می‌شود. ( )
 
ممكن است گفته شود این كشفیات علمی مرهون قرن‌ها تلاش دانشمندان است و درك آن جز برای كسانیكه از زمینه‌های اولیه فیزیكی و ریاضی آن اطلاع داشته‌باشند مقدور نمی‌باشد. چگونه ممكن است خداوند برای اعراب دوران جاهلیت، كه به اصطلاح دست چپ و راستشان را تشخیص نمی‌دادند، از پدیده‌هایی سخن گفته‌باشد كه قرنها بعد درك و فهمش امكان‌پذیر گشته است؟

اتّفاقآً در آیات ۷۵ و ۷۶ همین سوره، كه بار دیگر با زبان و تعابیری دیگر به این پدیده اشاره شده، به صراحت آمده است كه:

فَلَا أُقْسِمُ بِمَوَاقِعِ النُّجُومِ وَإِنَّهُ لَقَسَمٌ لَّوْ تَعْلَمُونَ عَظِیمٌ
"به مواقع (فراز و فرود) ستارگان سوگند نمی‌خورم (چرا كه آن را نمی‌فهمید) و بدون تردید اگر شما علم داشتید، عظمت سوگند به این پدیده را درك می‌كردید

كلمه "مواقع" را علمای لغت به دو معنا گرفته‌اند: ۱- محل و مكان، ۲- سقوط (مصدر میمی وقوع). در مورد اوّل، كه اسم مكان (و شاید هم اسم‌زمان) مورد نظر می‌باشد، مراحل مكانی (ماهیت مادی) و مراحل زمانی (ادوار مختلف عمر) ستاره را مورد نظر دارد كه هر كس آشنائی مختصری با علم كیهان‌شناسی داشته‌باشد، عظمت آن را در می‌یابد. در مورد دوّم، كه معنای وقوع و "سقوط" مورد نظر می‌باشد، مرحله انقباض ستاره را كه سقوطی به مركز ثقل آن می‌باشد مورد نظر دارد.

اتّفاقاً سوگند ابتدای سوره "نجم" نیز به نظر می‌رسد به همین پدیده اشاره می‌كند:

وَالنَّجْمِ إِذَا هَوَى مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَمَا غَوَى
سوگند به ستاره، هنگام فرود آن، كه دوست شما (پیامبر) نه گمراه شد و نه بیراهه رفت.

كتابهای لغت كلمه "هوی" را به دو معنای متضاد گرفته ‌اند: صعود و سقوط. هم بالا رفتن را "هوی" می‌گویند و هم فرود آمدن را. فرهنگ مفردات راغب هُوی (باضَم) را فرود معنا كرده و هَوی (با فتحه) را بالا رفتن. گرچه برخی بر عكس گفته اند، یا بالا رفتن را غالب گرفته‌اند.در هر حال بیان دیگری است از همان حالت "مواقع النجوم" كه در سوره واقعه آمده‌بود، یعنی همان انقباض و انبساط پایانی عمر ستاره.

اتّفاقاً كلمه "هوی" علاوه بر سوگندِ نخستین آیه، در سه آیه سوره نجم نیز تكرار شده‌است (۲) ، یكبار به "هوای نفس" آدمی، كه لذت و انبساط خاطر موقتی به هنگام شهوات پدید می‌آورد گفته می‌شود، كه در پی آن انقباض وجدانی و سقوطی از مقام و منزلت انسانی به دنبال دارد (۳) و دو بار دیگر كلمه هوی در وصف زیر و رو شدن زیستگاه قوم لوط در اثر زلزله و آتشفشان عذاب آمده‌است:

وَالْمُؤْتَفِكَةَ أَهْوَى
كه قسمت فوقانی و تحتانی زمین را جابه جا كرد:
فَجَعَلْنَا عَالِیَهَا سَافِلَهَا (۷۴/۱۵ و ۸۲/۱۱)

همانطور كه در بخش قبل گفته شد، سوگندهای قرآن تماماً نتیجه و جوابی دارد كه اصولاً سوگند برای آن خورده می‌شود. در مورد سوره نجم، سوگند به سقوط ستاره، علامت و آیه‌ای برای اثبات گمراه نبودن و به بیراهه نرفتن پیامبر آمده‌است:

وَالنَّجْمِ إِذَا هَوَى مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَمَا غَوَى وَمَا یَنطِقُ عَنِ الْهَوَى إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْیٌ یُوحَى
سوگند به ستاره‌ها آنگاه كه فرود آید، كه دوست شما نه گمراه شد و نه به بیراهه رفت و نه از روی هوای نفس سخن می‌گوید، این ( پدیده) جز وحی كه بر او الهام می‌شود نیست

اینك این سئوال مطرح می‌شود كه چه ارتباطی میان تحولات پایانی عمر یك ستاره و گمراه نبودن پیامبر وجود دارد؟ همانطور كه می‌دانید، سوپرنوا (Super Nova) كه در پایان عمر ستاره‌های فروزان پدید می‌آید، درخششی عظیم دارد كه حجم ستاره را صدها برابر بزرگتر كرده و تا مدتها فضای گسترده‌ای از كهكشان را نورانی می‌سازد. آیا نمی‌توان گفت بعثت و ظهور پیامبرص نیز كه پایان و مرگ دوران جاهلیت را اعلام می‌كرد، درخششی در آسمان معنویات بود و نور هدایتش كهكشان كشورهای جهان را روشن ساخته و همچنان می‌سازد؟

تعبیر "انفجار نور"، اشاره‌ای به فجر نبوت در شكافتن پرده‌های شب شرك و شقاوت بود.

سوگند به "مواقع النجوم" در سوره واقعه و سوگندهای ابتدای آن به وقوع حادثه غیر قابل انكاری كه با یك انقباض و انبساط آغاز و موحب تزلزل و تلاشی شدید پوسته زمین می‌شود، تشبیه و تمثیل و تجسیمی از بالا و پائین رفتن انسانها در عرصه قیامت برحسب نامه عملشان می‌باشد (والله اعلم).

نه تنها ستارگان برای خود تولد و مرگی دارند، كلّ آسمانهای عالم ما، كه با انفجاری بزرگ آغاز شد، در بستر طولانی زمان به انبساط نهائی خواهد رسید و پس از آن در انقباظی معكوس به نقطه نخستین باز خواهد گشت. هر چند این مرحله هنوز از نظر علمی اثبات نشده، امّا قرآن خبر آن را چهارده قرن قبل داده‌است:

 انبیاء ۱۰۴- یَوْمَ نَطْوِی السَّمَاء كَطَیِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُّعِیدُهُ وَعْدًا عَلَیْنَا إِنَّا كُنَّا فَاعِلِینَ.
روزی كه آسمان را همچون طومار نامه‌ها (كه لوله می‌كردند) درهم می‌پیچیم (۴) ؛ همانگونه كه آفرینش نخستین را آغاز كردیم، آن را باز می‌گردانیم. این وعده‌ای است بر عهده ما، ما همواره كننده ( این كار) بوده ایم .

زمر ۶۷- وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْأَرْضُ جَمِیعًا قَبْضَتُهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَالسَّماوَاتُ مَطْوِیَّاتٌ بِیَمِینِهِ...
خـدا را چنانكه سزاوار قدرت اوست ارج ننهادند، در حالی كه زمین در روز رستاخیز، یكسره در قبضه قدرت اوست و آسمانها به دست قدرت او در هم پیچیده خواهند شد ... ( )
 

ستاره‌های متراكم فوق سنگین

هشتاد و ششمین سوره قرآن كه نام آن از سوگند ابتدای آن آغاز شده، "طارق" است.

وَالسَّمَاء وَالطَّارِقِ وَمَا أَدْرَاكَ مَا الطَّارِقُ النَّجْمُ الثَّاقِبُ
سوگند به آسمان و طارق! چه می‌دانی كه طارق چیست؟ ستاره‌ای درخشان و نافذ است
 

طارق چیست؟

كلمه "طارق" كه به عنوان مهمترین، یا یكی از پدیده‌های شگفت‌انگیز آسمان در آغاز این سوره مورد سوگند قرار گرفته (والسماء و الطارق) و به عنوان نام سوره (كه راهنمای شناخت مطالب و محورهای آن است) انتخاب گردیده، از آنچنان اهمیتی برخوردار است كه جا دارد در آن تأمل بیشتری نمائیم.

از جمله: وَمَا أَدْرَاكَ مَا الطَّارِقُ " معلوم می‌شود ماهیت این پدیده مبهم و ناشناخته بوده، به طوری كه نه تنها مردم عامی، بلكه پیامبر عظیم‌الشأن مخاطب و حامل وحی با استفهام "ما ادریك؟" نا آشنای به این پدیده نشان داده می‌شود. تنها به همین توضیح اكتفا می‌شود كه "طارق" ستاره‌ای پرتوافكن (نافذ و دارای تشعشعات رسوخ كننده) است:

وَمَا أَدْرَاكَ مَا الطَّارِقُ النَّجْمُ الثَّاقِبُ

گرچه چنین پدیده‌ای، بس شگفت و دور از درك و دیدعلمی بشر معرفی شده‌است، ولی به مدد همین چند ویژگی كه در آیات فوق توضیح داده شده و با استفاده از دستاوردهای جدید فیزیك نجومی، شاید بتوانیم به توفیق الهی به فهم كیفیت این پدیده شگفت نزدیم شویم.

از معنای لغوی كلمه "طارق" و توضیح "النجم الثاقب" چند مشخصه می‌توان استخراج كرد و آنها را با پدیده‌های شناخته شده در آسمان مقایسه نمود. اولاً در كلمه طارق دو مفهوم:

۱- كوبندگی، فشردگی، ضربات هموار كننده،
۲-حركت در شب (تاریكی)

مستفاد می‌شود و به همین دلیل در لغت نامه های عربی به راهپیمای در شب كه قدمهایش به دلیل سكوت شبانه كوبنده و صدادار شنیده می‌شود طارق می‌گویند. بنابراین باید در آسمان دنبال پدیده‌ای بگردیم كه این دو خصلت، یعنی كوبندگی و حركت در تاریكی را داشته باشد.

ثانیاً از آیه "النجم الثاقب" می‌فهمیم كه:

 ۱- پدیده مورد نظر ستاره (نجم) است،
۲- ستاره‌ای نه خاموش و بدون پرتو، بلكه مشخصاً دارای تشعشع نافذ و رسوخ‌كننده‌ای است كه این صفت، به عنوان حالتی ویژه و ممتاز معرفی شده‌است. (۵)

اكنون با راهنمائی‌های چهارگانه‌ای كه از آیات اولیه این سوره استخراج كردیم (كوبندگی، حركت در تاریكی، ستاره بودن و پرتوافكنی فوق‌العاده) به سراغ آخرین دستاوردهای علم كیهان‌شناسی (Cosmology) و فیزیك نجومی (Astro Physics) می‌رویم تا ببینیم آیا ستاره‌ای با مشخصات فوق قابل مشاهده است یا خیر؟

مشخصات فوق را عیناً در ستارگان فوق سنگینی كه وجود آنها از دو قرن قبل (۶) پیش‌بینی و در ۲۰ سال قبل توسط تلسكوپهای رادیوئی دیده شده (۷) ملاحظه می‌نمائیم. (۸)

این ستاره‌ها اولاً دارای حالت كوبندگی و فشردگی هستند. كوبندگی هر ستاره تابعی از جرم آن است. وقتی جرم یك ستاره زیاد می‌شود، نیروی جاذبه وارده بر اتم‌های آن آنقدر زیاد می‌شود كه در مرحله‌ای حتی الكترونهای اتم‌ها را نیز شكسته و در هم می‌ریزد و آن را به هسته می‌چسباند. این مرحله معمولاً در پایان عمر ستاره‌ها اتفاق می‌افتد. وقتی ستاره‌ای می‌میرد و منفجر می‌شود، لایه‌های خارجی ستاره با درخششی میلیونها برابر خورشید منفجر و به صورت گاز در می‌آیند و هسته آن به حد باور نكردنی به دلیل جاذبة عظیمی كه بر آن وارد می‌شود فشرده می‌گردد.

طی این فشردگی كه قطر ستاره‌ای بزرگتر از خورشید را فقط به حدود ۳۰ كیلومتر تقلیل می‌دهد، الكترونها همانند تعدادی توپ پینگ پنگ كه فشرده شده‌باشد، با پروتونها تركیب شده و در نوترون فرو می‌روند. دراین حالت ماده دچار به هم ریختگی و استحاله می‌شود و تمامی جرم ستاره نوترون می‌گردد (ستارگان نوترونی).

چگالی ستاره‌های نوترونی آنچنان است كه سر سوزنی از آن یك میلیون تن وزن دارد. این ستاره‌های كوبیده و فشرده شده (طارق) به دلیل سنگینی فوق‌العاده و قطر محدود (حدود ۲۰ كیلومتر) به سرعتی باور نكردنی، كه حتی به صدها دور در ثانیه می‌رسد، می‌چرخند و امواج بسیار نافذ و رسوخ‌كننده‌ای (ثاقب) از اشعه‌های مختلف صادر می‌نمایند.

به طور كلی تغییر حالت ستارگان هنگام مرگ آنها بستگی به جرمشان دارد. اگر وزن ستاره‌ای كمتر از۴/۱وزن خورشید باشد، هنگام انفجار نهائی، هسته آن به جرم كوچك بسیار فشرده و كوبیده‌ای تبدیل می‌گردد كه "كوتوله سفید" نامیده‌ می‌شود. این هسته كه بیش از یك میلیون برابر فشرده شده، در كره‌ای تنها به حجم زمین تراكم می‌یابد. در این ستاره الكترونها آنچنان كوبیده شده و تراكم می‌یابند كه موجودیت ماده تغییر می‌كند و ستاره بدون اینكه انرژی نورانی یا واكنش هسته‌ای داشته‌باشد، به زندگی سرد خود تا موقعی كه كاملاً خاموش و تبدیل به "كوتوله سیاه" گردد ادامه می‌دهد.

اگر جرم ستاره بین ۴/۱ تا ۳/۲ برابر خورشید ما باشد، هسته ستاره پس از انفجار، از ستاره‌های فوق‌الذكر نیز كوبیده و فشرده‌تر می‌شود. در این حالت علیرغم جرم بیشتر، قطر آن فقط حدود ۲۰ كیلومتر (در مقایسه با قطر مشابه قطر زمین برای كوتوله‌های سفید) می‌شود و اختلاف فشار جاذبه به نقطه بالا و پائین اتم به آنجا می‌رسد كه مانند فلز چكش‌كاری شده (مطرق) اتم‌ها پهن و شكسته می‌شوند و فقط نوترون می‌ماند. این حالت پیدایش ستاره‌های نوترونی است. اگر قرار بود خورشید ما به چنین سرنوشتی دچار می‌شد قطر آن تنها ۱۴ كیلومتر می‌شد!

و بالاخره اگر جرم ستاره‌ای بیشتر از ۳/۲ برابر خورشید باشد، تغییر حالت هسته آن هنگام انفجار شگفت ‌‌انگیزتر است. در این حالت نوترونها نیز كوبیده و متلاشی می‌شوند و ماده به كلی تغییر حالت پیدا می‌كند (اگر زمین قرار بود به این مرحله می‌رسید قطر آن ۸/۷ میلیمتر می‌شد!) چنین حالتی را دانشمندان "حفره سیاه" نامیده‌اند كه تنها چند كیلومتر قطر دارد! حفره است به این دلیل كه همه‌چیز را با نیروی جاذبه عظیم در خود می‌بلعد، سیاه است به این دلیل كه حتی نور با سرعت ۳۰۰ هزار كیلومتر در ثانیه نمی‌تواند از جاذبه آن بگریزد. (۹)

گرچه از حفره سیاه به دلیل جاذبه عظیم آن هیچگونه پرتویی صادر نمی‌گردد، امّا از طریق ستاره‌های قرینه و همنشین این ستاره‌ها كه به نوعی با آنها پیوند دارند، پرتوهای اشعه ایكس را با ماهواره‌هائی كه از سال ۱۹۶۵ به بعد فرستاده‌اند كشف كرده‌اند و موقعیت برخی از این ستاره‌ها را (در حالیكه هرگز دیده نمی‌شوند) مشخص نموده‌اند.

آنچه در نمونه‌های ذكر شده (هر سه حالت) به وضوح آشكاراست، كوبیدگی و فشردگی بیش از حد تصور آنهاست كه مفهوم "طارق" را تداعی می‌نماید. در زبان عرب نیز به چكش "مطرق" می‌گویند.

ثانیاً مفهوم "حركت در تاریكی" كه از كلمه طارق در زبان عرب فهمیده می‌شود، كاملاً در مورد ستاره‌های سنگین صدق می‌كند. این نوع ستارگان كه بر حسب نسبت جرم آنها به خورشید ما به سه دسته تقسیم می‌شوند (۱۰) ، در تاریكی نسبی تا مطلق حركت می‌كنند. دسته اول به ستارگان كوتوله سفید نامگذاری شده‌اند، به دلیل اینكه هیچ منبع انرژی و واكنش هسته‌ای ندارند، فاقد تابش نوری فعّال هستند و فقط گرمای باقی مانده از روزگاری را كه هسته یك ستاره فروزان بودند به صورت تشعشع نوری مختصر از خود ساطع می‌نمایند.

دسته دوّم كه به ستارگان نوترونی معروف شده‌اند، اصلاً دیده نمی‌شوند بلكه هنگام گردش به دور خود كه با سرعت سرسام‌آوری انجام می‌شود، تابش‌هائی از قطبین مغناطیسی خود می‌پراكنند كه عموماً پرتوهائی از اشعه ایكس و گاما و در موارد معدودی درخششهائی از نور می‌باشد. این پرتوها همانند چراغ قرمز متحرك ماشین پلیس یا فانوس‌های دریائی و چراغهای راهنمائی‌كننده فرود هواپیما كه به دلیل گردش حول یك محور متناوباً نورافشانی می‌كنند، از زمین توسط تلسكوپهای رادیوئی گرفته می‌شوند و از آنجائی كه در فواصل زمانی منظم به سرعت از كنار ما می‌گذرند آنها را به صورت درخشش‌هائی از نور "احساس" می‌كنیم ولی در واقع نوری ندارند و با چشم غیر مسلح هرگز دیده نمی‌شوند.
و بالاخره سومین دسته ستارگان فوق سنگین كه "حفره سیاه" نامیده شده‌اند، در تاریكی مطلق حركت می‌كنند و هیچگونه نور و تابشی ندارند و هیچ پرتوی از محیط آن ها، به دلیل جاذبه عظیم، نمی‌تواند خارج شود. (۱۱)

ثالثاً "ثاقب" بودن این ستارگان از نظر علمی بسیار روشن است. باید توجه داشت ثاقب بودن با نورانی بودن تفاوت دارد. در این سوره، "طارق" را با جمله "النجم الثاقب" توصیف كرده‌است. اگر قرار بر وصف روشنی و فروزش آن بود، كلمه ضیاء یا وهّاج و .. مناسب‌تر بود. پس مشخصه ستاره‌ای كه "طارق" نامیده شده كیفیت ثاقب بودن آن است.

معنای ثاقب را كتاب قاموس قرآن نافذ و پاره كننده گرفته‌است. اشعه خورشید، تابش‌های مغناطیسی ستارگان و پرتوهای كیهانی را به دلیل آنكه فضا را می‌شكافند و در فواصلی به درازای میلیونها سال نوری نفوذ می‌كنند ثاقب می‌گویند. هر سه دسته ستاره‌های سنگینی كه فوقاً به اجمال توضیح داده شد، اشعه‌های مختلفی ساطع می‌كنند كه به شدت نافذ و خارق پرده‌های فضائی بوده و در عمق كیهان نفوذ می‌نمایند. (۱۲)

لازم به یادآوری است كه لفظ "ثاقب" علاوه بر آیه فوق، در آیه ۱۰ سوره صافات نیز به كار رفته‌است كه در آنجا هم نافذ بودن و شكافت و پیش رفتن مورد نظر می‌باشد:

فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ. 

ادامه دارد...



ارسال به ارسال به 100 درجه کلوب دات کام
[ نویسنده : سجاد مقصودی در سه شنبه 3 شهریور 1388 و ساعت 10:15 ق.ظ مرتبط با مقالات سیارت فراخورشیدی،حیات فرازمینی،یوفو | لینک | نظرات ]



امار سایت

 
 


آمار بازدیدها:
امروز:
دیروز:
این ماه:
ماه قبل:
مجموع:
آخرین بازدید:

اطلاعات سایت
آخرین بروز رسانی:
کل مطالب :

اعضای گروه :

سجاد مقصودی
پژمان نعمتی
محمد آریایی
سپیده خانعلیپور
ارمغان حافظ
سهیل رجبی
مستوره رمضانی
كوثر بابایی
مائده پژوهنده

لینکستان

نجوم علمی برای همه در هر زمان
نخستین ماهواره دانش آموزی ایران (البرزست1)
آذر نجوم
پاتوق علاقه مندان به نجوم
آسمان از آن تو
انجمن مجازی نجوم ( هالی )
آسمان بروجن
اولین وبلاگ اختصاصی نجوم رادیویی درایران
وبلاگ نجوم ایران
چت روم كویپر
نجوم كودكان كویپر
انجمن نجوم پژوهشسرای شهید خوشبخت
زیبایی های آسمان
آرشیو تصاویر ناسا از فضا
انجمن نجوم ثاقب گیلان

همه لینکها

لینکدونی

سایت جامع فناوری و تکنولوژی آراد
قرارگاه خبری و تحلیلی ثامن نیوز
جامع ترین سایت رباتیک آراد
دنیای فیزیک از دریچه پارس فیزیک
تبادل لینک هوشمند
مقالات فیزیک و نجوم
هیـــگز(ذره ی خدا)
وبلاگ فیزیك ایران
سایت علمی رهاورد
دنیای نانو فناوری
علوم کامپیوتر
فیزیكال
فروشگاه کتاب
سفر به موفقیت
چهار سوی علم
بهترین وبلاگ علمی و آموزشی

آرشیو لینکدونی

تبلیغات

فعلا هیچی تبلیغ نداریم